- Hoàn cảnh ra đời, xuất xứ:
- Tiếng gà trưa được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ.
- Bài thơ được in lần đầu trong tập thơ Hoa dọc chiến hào (1968) của Xuân Quỳnh.
- Thể thơ
- Bài thơ được viết theo thể thơ ngũ ngôn (mỗi câu có 5 chữ).
- Phương thức biểu đạt: tự sự (kết hợp với miêu tả và biểu cảm)
- Nghệ thuật:
- Vần được sử dụng linh hoạt.
- Hình ảnh chân thực, bình dị.
- Nội dung: Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu. Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình quê hương đất nước.
Nhân vật:
- Nhân vật trữ tình: Nhân vật người cháu, nhân vật người bà
* Nhân vật người cháu:
+ Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người chiến sĩ trẻ đang cùng đồng đội trên đường hành quân vào Nam chiến đâu. "Tiếng gà trưa" đã gợi nhớ về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu. Tình cảm gia đình, quê hương đã làm sâu sắc thêm tình yêu đất nước.
+ Nỗi nhớ bà, nhớ nhà da diết
+ Đứa cháu tò mò xem gà đẻ, bị bà mắng: Gà đẻ mà mày nhìn, Rồi sau này lang mặt. Cháu về lấy gương soi, lòng dại thơ lo lắng.
+ Ao ước của đứa cháu có được cái quần chéo go, cái áo cánh chúc bầu còn nguyên vẹn lần hồ sột soạt và thơm mùi vải mới.
* Nhân vật người bà:
+ Bà mắng đứa cháu vì lém xem trộm gà đẻ cũng vì bà lo cho đứa cháu "cưng" của bà.
+ Bà luôn thương yêu, đùm bọc đứa cháu bé bỏng của mình.
+ Những lúc trời đầy sương muối, lạnh lẽo bà mong cho đàn gà thật khỏe mạnh để cuối năm bán gà có thể sắm được quần áo mới cho cháu vui xuân
+ Gắn với cảm xúc của tác giả
- Diễn biến tâm trạng, cảm xúc của nhân vật: Người cháu đang trên đường hành quân nghe thấy tiếng gà trưa hồi tưởng về người bà trong tuổi thơ của mình, người cháu xúc động khi nhớ về những lần xem trộm gà đẻ rồi bị bà mắng, lo lắng chạy về lấy gương soi khi nghe bà bảo nhìn gà đẻ bị lang mặt, sự xúc động dâng trào khi nhớ về hình ảnh bàn tay bà khum soi trứng, hình ảnh mỗi khi trời đầy sương muối bà luôn lo lắng cho đàn gà thật khỏe để cuối ăm bán gà, cháu có đồ mới để mặc. Người cháu từ tình cảm yêu thương bà, lớn hơn là tình cảm yêu thôn xóm, yêu Tổ quốc. Lên đường ra trận vì tương lai và vì bà, vì tuổi thơ hồng sắc trứng.