a- Hoàn cảnh ra đời: năm 1969 – thời điểm cuộc kháng chống Mỹ đang diễn ra vô cùng ác liệt.
- Bài thơ nằm trong chùm thơ đạt giải Nhất cuộc thi thơ do báo Văn nghệ tổ chức và được in trong tập thơ “Vầng trăng quầng lửa” năm 1970.
b- Thể thơ: tự do
c- PTBĐ: biểu cảm, miêu tả, tự sự
d- Bố cục: gồm 7 khổ (28 câu thơ) được chia làm 4 phần:
+ P1 (khổ 1+2): Hình ảnh những chiếc xe không kính và tư thế ung dung, hiên ngang của những người chiến sĩ lái xe.
+ P2 (khổ 3+4): Tinh thần lạc quan, bất chấp mọi gian khổ, coi thường mọi hiểm nguy của những người chiến sĩ lái xe.
+ P3 (khổ 5+6): Tình đồng chí, đồng đội cao đẹp và niềm lạc quan, tin tưởng vào cách mạng của những người chiến sĩ lái xe.
+ P4 (khổ cuối): Ý chí chiến đấu và lòng yêu nước của những người chiến sĩ lái xe.
e- Đặc sắc nghệ thuật:
+ Thể thơ tự do, đậm chất văn xuôi
+ Ngôn ngữ thơ bình dị, mộc mạc, mang tính khẩu ngữ tự nhiên
+ Giọng điệu ngang tàng, khỏe khoắn, hài hước, dí dỏm
+ Hình ảnh thơ chân thực, mang chất liệu hiện thực của đời sống chiến trường
+ Sử dụng ngôn ngữ tự nhiên kết hợp các BPTT như điệp ngữ, so sánh, nhân hóa, đảo ngữ, ẩn dụ, hoán dụ…
g- Nội dung (chủ đề):
Bài thơ đã khắc họa hình ảnh những chiếc xe không kính một cách chân thực, qua đó làm nổi bật hình tượng những người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mỹ cứu nước với tư thế ung dung hiên ngang, tinh thần dũng cảm, bất chấp mọi khó khăn gian khổ, tinh thần lạc quan, tình đồng chí đồng đội cao đẹp, ý chí chiến đấu và lòng yêu nước nồng nàn. Đó là vẻ đẹp của thế hệ trẻ anh hùng thời chống Mỹ cứu nước.
h- Nhan đề
- Bài thơ có nhan đề khá dài, khá đặc biệt: tưởng như có chỗ thừa - thừa hai chữ “bài thơ” nhưng chính chỗ thừa ấy đã tạo sức hút cho người đọc ở vẻ khác lạ và độc đáo ở sức gợi: gợi chất thơ của cuộc sống nơi chiến trường.
- Hình ảnh “tiểu đội xe không kính” được đưa vào nhan đề bài thơ:
+ Gợi hiện thực phổ biến, quen thuộc trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước
+ Gợi hiện thực của cuôc chiến vô cùng gay go, khốc liệt
+ Làm nền để làm nổi bật hình tượng những người chiến sĩ lái xe.
- Cách khai thác hiện thực đầy chất thơ: Vẻ đẹp của những người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn – chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, anh dũng, mang tinh thần thời đại chống Mỹ cứu nước.