- Hoàn cảnh ra đời: được viết năm 1978 – sau ba năm đất nước được giải phóng, hòa bình và thống nhất
Bài thơ được in trong tập thơ cùng tên và được giải A của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1984
- Thể thơ: 5 chữ - chỉ viết hoa chữ cái đầu tiên của mỗi khổ thơ và toàn bài chỉ có một dấu phẩy và một dấu chấm kết bài. Đây chính là dụng ý của tác giả nhằm tạo sự liền mạch của cảm xúc và ý tưởng, hình ảnh.
- PTBĐ: biểu cảm kết hợp tự sự, miêu tả
- Mạch cảm xúc: Bài thơ như là câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian từ quá khứ tới hiện tại với các mốc sự kiện trong cuộc đời con người. Từ dòng tự sự ấy, mạch cảm xúc của bài thơ đi từ quá khứ tới hiện tại và cái kết lắng đọng trong cái “giật mình” cuối bài thơ.
- Bố cục: 3 phần
+ P1 – 2 khổ thơ đầu: Hình ảnh vầng trăng trong quá khứ
+ P2 – 2 khổ thơ giữa: Hình ảnh vầng trăng trong hiện tại
+ P3 – 2 khổ cuối: Hình ảnh trăng trong suy ngẫm
- Đặc sắc nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ phù hợp với mạch tự sự và trữ tình của bài thơ
- Ngôn ngữ bình dị, xây dựng hình ảnh thơ giàu ý nghĩa biểu tượng
- Sử dụng các BPNT khéo léo tài tình: điệp ngữ, liệt kê, nhân hóa, so sánh, ẩn dụ, hoán dụ…
h- Nội dung
- Bài thơ là lời tự nhắc nhở của tác giả về những năm tháng gian lao của cuộc đời người lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu.
- Bài thơ cũng là lời gợi nhắc mỗi người về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung cùng quá khứ.
- Nhan đề:
- Nhan đề bài thơ là “Ánh trăng” nhưng xuyên suốt bài thơ là hình ảnh “trăng”. “vầng trăng” và chỉ tới hai câu thơ cuối “ánh trăng” mới xuất hiện.
+ “Trăng” và “vầng trăng” là những hình ảnh gợi hình khối, dáng vẻ.
+ “Ánh trăng” gợi ánh sáng bàng bạc của trăng soi chiếu, len lỏi khắp nơi.
- Nhan đề bài thơ là một hình tượng đa nghĩa, một hình tượng giàu ý nghĩa biểu tượng:
+ Trăng là biểu tượng của vẻ đẹp thiên nhiên gần gũi, bình dị, thân thuộc mà tươi mát, trong trẻo và vĩnh hằng.
+ Trăng là biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, thủy chung gắn với những năm tháng gian lao, với lịch sử hào hùng của dân tộc. Điều này gợi cho ta liên tưởng đến những con người giản dị mà thủy chung, nghĩa tình ấy chính là những người đồng đội, là nhân dân…
+ “Trăng cứ tròn vành vạnh” là quá khứ vẹn nguyên không phai mờ, không thây đổi thì “ánh trăng” là nhân chứng nghĩa tình mà nghiêm khắc có ý nghĩa thức tỉnh lương tâm mỗi người về thái độ sống ân nghĩa thủy chung cùng quá khứ.