Hoàn cảnh xuất hiện của nhân vật:

      + Lượm xuất hiện trong trí nhớ của tác giả.

• Ngoại hình:

      + Dáng vẻ tinh nghịch, đáng yêu.

      + Sự nhanh nhẹn, hoạt bát"cái chân thoăn thoắt", "cái đầu nghênh  nghênh".

      + Lượm còn gây ấn tượng bởi sự lạc quan, yêu đời, đầu "ca lô đội lệch", miệng thì lúc nào cũng "huýt sáo vang", đôi chân nhỏ bé "thoăn thoắt".

→ Liên tưởng đến loài chim chích dáng vẻ nhỏ bé, ríu rít hay nhảy nhót trên những con đường làng quê xưa.

• Tinh thần giác ngộ cách mạng từ rất sớm:

     + Đối với Lượm, công việc liên lạc viên không hề vất vả, gian nan mà đó là một niềm vui.

    + Lượm đã hăng hái xung phong đi đầu, là tầng lớp thanh thiếu nhi noi theo lời dạy của Bác Hồ "Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình".

   + Lượm là một trong những người chiến sĩ cách mạng gan dạ, dũng cảm, không ngại hiểm nguy.

• Sự hy sinh anh dũng:

    + "Vụt qua mặt trận/Đạn bay vèo vèo": Không khí dữ dội, ác liệt của chiến trường, qua đó làm nổi bật sự dũng cảm, không quản hiểm nguy của Lượm.

   +Hiểu rõ được tầm quan trọng của công việc liên lạc, đặc biệt là với những bức thư "thượng khẩn".

   + Vượt qua mọi sự sợ hãi, đối diện với hung hiểm "Đạn bay vèo vèo", chỉ mong đưa được những bức thư khẩn về tới nơi an toàn.

=> Khẳng định được tầm vóc và ý chí cách mạng của Lượm trong cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

   + Hình ảnh "Bỗng lòe chớp đỏ...Một dòng máu tươi!" biểu thị cái chết đau thương nhưng không bi lụy của chú bé Lượm.

=> Nguồn động lực sâu sắc, liên lục cổ vũ tầng tầng lớp lớp thanh thiếu niên ra sức cống hiến, hy sinh vì độc lập dân tộc, trả nợ nước thù nhà.

b) Cảm xúc của nhân vật trữ tình – tác giả qua hình ảnh người chú trong bài thơ:

Nhà thơ đã miêu tả hình ảnh chú bé Lượm hồn nhiên vô tư, tinh nghịch, chân thật  hăng hái tham gia  kháng chiến, không hề sợ khó khăn nguy hiểm để hoàn thành nhiệm vụ

Nhà thơ đã hình dung chuyến đi liên lạc cuối cùng và sự hi sinh của Lượm vô cùng nguy hiểm rất gấp gáp : đạn bay vèo vèo, thư đề thượng khẩn,... thế nhưng Lượm rất bình tĩnh vượt qua khó khăn. Và rồi Lượm hi sinh.  Bọn giặc đã giết hại Lượm, đã bắn trúng em trên đồng quê vắng vẻ. Lượm đã ngã xuống như một thiên thần bé nhỏ, tay năm chặt bông mà hồn bay giữa đòng ngào ngạt mùi thơm sữa lúa. Hình ảnh Lượm hi sinh thật dũng cảm khiến cho mọi người không khỏi xót xa thương mến, cảm phục.

Cảm xúc của nhà thơ và em: Hình ảnh ấy khiến nhà thơ đau buồn vì sự hi sinh của chú bé liên lạc nhỏ tuổi. Khi mường  tượng cảnh Lượm hi sinh tình cảm mà nhà thơ dành cho Lượm là : sự đau xót đột ngột như tiếng nấc nghẹn ngào của tác giả trước sự hi sinh cao cả của Lượm.

Khổ thơ, câu thơ có cấu tạo đặc biệt:

"Ra thế

Lượm ơi !..."

=> Biểu hiện sự đau đớn, sửng sốt đến lặng người.

"Thôi rồi, Lượm ơi !"

=> Là một lời cảm thán. Tác giả như đang hồi hộp theo dõi chuyến đi của Lượm, tác giả nhìn thấy chớp đỏ từ họng súng kẻ thù và tuyệt vọng biết rằng Lượm không thoát được cái chết.

"Lượm ơi, còn không ?"

=> Một câu thơ được tách thành một khổ. Ta đọc chậm rãi để biểu hiện sự thảng thốt nghẹn ngào, không tin được dù đó là sự thật . Thực tế thì Lượm đã chết, người chú đã nghe kể tỉ mỉ. Nhưng vì thương và khâm phục cháu, vì ấn tượng sống động của lần gặp gỡ, vì hiểu rằng Lượm chết cho Tổ quốc là bất tử, cho nên người chú tin Lượm vẫn còn.